Tuesday, 17 May 2022

โป๊ยเซียน ปลูกและดูแลอย่างไร สายพันธุ์ไหนนิยมปลูก มาหาคำตอบกัน

เชื่อว่าทุกคนในที่นี้คงรู้จักต้นโป๊ยเซียนกันดีแต่จะมีสักกี่คนที่รู้ลึกรู้จริงเกี่ยวกับต้นไม้ชนิดนี้ คนไทยเราคุ้นเคยกับพันธุ์ไม้ชนิดนี้กันมายาวนานแล้วก็เป็นที่ทราบกันดีว่าต้นไม้ชนิดนี้มีมากมายหลากหลายสายพันธุ์ วันนี้เราจะพาทุกคนมาทำความรู้จักกับต้นโป๊ยเซียนให้มากขึ้น โดยเฉพาะการปลูกและการดูแลรักษา ซึ่งต้องบอกเลยว่าทำได้ไม่ยาก

ข้อมูลทั่วไป

ชื่อสามัญ: Crown of thorns, Christ thorn

ชื่อวิทยาศาสตร์: Euphorbia milii Des Moul.

วงศ์: EUPHORBIACEAE

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น

       ต้นโป๊ยเซียน เป็นไม้อวบน้ำที่มีหนามแหลมรอบลำต้น โดยลักษณะของลำต้นอาจมีรูปร่างกลม เหลี่ยม หรือบิดเบี้ยวเป็นเกลียวแตกต่างกันออกไปขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ เมื่อลำต้นเจริญเติบโตขึ้น เนื้อไม้จะแข็ง แต่ไม่มีแก่นเหมือนไม้ยืนต้นทั่วไป ลำต้นมีสีน้ำตาลหรือสีเทาอมน้ำตาลถึงเทาอมดำ หนามบริเวณรอบ ๆ ลำต้นอาจงอขึ้นหรือชี้ลงไม่แน่นอน การแตกหนามจะแตกออกเป็นหนามเดี่ยว หนามคู่ หรือหนามกลุ่มสามหนามขึ้นไป กลุ่มของหนามอาจบิดเป็นเกลียวรอบลำต้น หรือเรียงกันเป็นระเบียบตามแนวลำต้นก็ได้ ขึ้นอยู่ที่สายพันธุ์

ใบ

       ใบของต้นไม่ชนิดนี้ ส่วนใหญ่ใบมีสีเขียวหรือสีเขียวอมเทา บางครั้งอาจพบเห็นใบที่มีสีแดงไปจนถึงสีแดงเข้ม ขึ้นอยู่ที่สายพันธุ์ รูปใบมีด้วยหลายแบบ เช่น ใบรูปทรงรีหรือรูปทรงหยดน้ำ รูปไข่ รูปใบพาย ฯลฯ บางสายพันธุ์ ใบมีลักษณะบิดเป็นเกลียว มีคลื่นหรือโค้งงอเล็กน้อย

โป๊ยเซียน

ภาพโดย hartono subagio จาก Pixabay

ดอก

       ดอกโป๊ยเซียน ลักษณะเป็นดอกสมบูรณ์เพศ ประกอบไปด้วยกลีบดอกจำนวน 2 กลีบ โดยมีเกสรตัวผู้และเกสรตัวเมียอยู่ตรงกลางกลีบดอก ลักษณะการออกดอกคือออกดอกเป็นช่อ แต่ละช่อมีดอกเป็นคู่ เช่น สองดอก สี่ดอก แปดดอก สิบหกดอก สามสิบดอก หรืออาจมีมากกว่านี้ สำหรับสีของดอกมีหลายสี เช่น สีแดง สีครีม สีเหลือง สีขาว สีส้ม ฯลฯ นอกจากนั้นยังสามารถพบเจอต้นที่มีดอกหลายสีสันอยู่ในต้นเดียวกัน ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ สำหรับรูปทรงของดอก ก็มีหลายรูปทรงเช่นเดียวกัน ไม่ว่าจะเป็นรูปทรงกลม ยาว เหลี่ยม กลีบดอกจะตั้งขึ้นคล้ายกรวยหรืออาจผายลงคล้ายร่ม ขนาดของดอกเล็กประมาณ 1 ซม. บางสายพันธุ์มีดอกขนาดใหญ่กว่า 5 ซม. โดยเฉพาะสายพันธุ์ที่พัฒนาขึ้นโดยคนไทยที่อาจมีขนาดดอกใหญ่กว่า 6 ซม. เลยทีเดียว

ผล/เมล็ด

       บริเวณตรงกลางดอกจะมีกระเปาะนูนขึ้นมาเป็นผลสีขาว หลังจากที่มีการผสมเกสรติดแล้ว ผลลักษณะเป็นพูเล็ก 3 พู โดยแต่ละพูจะมีเมล็ด 1 เมล็ด เมื่อเมล็ดแก่จะมีสีน้ำตาลคล้ายเมล็ดพริกไทย จากนั้นจะแตกออกพร้อมดีดเมล็ดให้กระเด็นออกไป

โป๊ยเซียน
โป๊ยเซียน
โป๊ยเซียน
โป๊ยเซียน

ภาพโดย smartupworld จาก Pixabay

โป๊ยเซียน
โป๊ยเซียน

ต้นโป๊ยเซียนจักรพรรดิ์

       ต้นโป๊ยเซียนจริง ๆ แล้วมีมากกว่า 100 สายพันธุ์ โดยเฉพาะโป๊ยเซียนจักรพรรดิ ไม้ประดับสายพันธุ์ที่ได้รับความนิยม ให้ดอกสวยงาม ถือได้ว่าเป็นต้นไม้โบราณหายาก เจ้าแห่งตระกูลโป๊ยเซียน ลำต้นอาจมีขนาดใหญ่เท่าแขน สูงได้เป็นเมตรและใบมีขนาดใหญ่ ต้นโป๊ยเซียนจักรพรรดิ์ ความหมายดี เป็นไม้มงคลที่ส่วนเสริมอำนาจบารมี โป๊ยเซียน หมายถึง เทพยดาแปดองค์ที่คอยอวยชัยอวยพรให้แก่มวลมนุษย์ ประกอบไปด้วย

  • เซียนองค์ที่ 1 : หลีทิก๊วย
  • เซียนองค์ที่ 2 : ฮั่นเจ็งหลี
  • เซียนองค์ที่ 3 : ลื่อทงปิน
  • เซียนองค์ที่ 4 : เตียกั๊วเล้า
  • เซียนองค์ที่ 5 : น่าไช่ฮั้ว
  • เซียนองค์ที่ 6 : ฮ่อเซียนโกว
  • เซียนองค์ที่ 7 : ฮั่นเซียงจือ
  • เซียนองค์ที่ 8 : เช่าก๊กกู๋

ประโยชน์ของโป๊ยเซียน

       โป๊ยเซียน ไม้ดอก ไม้ประดับที่ไม่ได้มีสรรพคุณทางยาสมุนไพร แต่นิยมปลูกเพื่อความสวยงาม ปลูกในกระถาง สร้างบรรยากาศให้ผ่อนคลาย แถมยังเป็นไม้มงคล ช่วยเสริมสิ่งดีๆ ให้เข้ามาในชีวิต มีความเชื่อว่าการปลูกต้นไม้ชนิดนี้สามารถใช้เสี่ยงทายโชคชะตาวาสนา โดยหากผู้ปลูกมียศอำนาจ มีวาสนาต้นไม้ชนิดนี้ก็จะมีความยืดยาวออกไปได้มากเท่านั้น โดยให้ดอก 8-32 ดอกจะบ่งบอกถึงบารมี ยิ่งออกดอกมากเท่าไหร่ หรือออกดอกมากกว่า 8 ดอกยิ่งดี มีบารมีสูงส่ง

การปลูกและการดูแลต้นโป๊ยเซียน

       ถึงแม้ว่าต้นไม้ชนิดนี้จะสามารถเจริญเติบโตได้ดีในสภาพอากาศของบ้านเรา แต่การปลูกและการดูแลรักษาอย่างถูกต้อง ถูกวิธีจะทำให้ได้ต้นที่สวยงาม ออกดอกมาก นับว่าเป็นสิ่งสำคัญ

ดิน

       ดินที่ใช้ในการปลูก ดินชั้นบนควรเป็นอินทรียวัตถุเศษพืช เช่น ใบก้ามปู ใบทองหลางที่เน่าเปื่อยผุพัง นำมาคลุกเคล้ากับดินจนกลายเป็นเนื้อเดียวกัน ทำให้ดินสามารถอุ้มน้ำ ในขณะเดียวกันก็สามารถระบายน้ำได้ดี ช่วยให้ส่วนของรากสามารถแพ่กระจายได้อย่างรวดเร็ว แต่ถ้าหากดินทึบแน่นหรือมีน้ำขังก็อาจทำให้รากเน่าได้ เมื่อปลูกได้สักระยะแนะนำให้พรวนดินรอบกระถางปลูก ให้ห่างจากโคนต้นประมาณ 2 นิ้ว ใส่ปุ๋ยคอกประมาณ 1-2 ช้อน และควรเปลี่ยนดินปลูกทุก ๆ ปี

แสงแดด

       ต้นโป๊ยเซียนชอบแสงแดด ยิ่งถ้าได้รับแสงที่เหมาะสมคือประมาณ 60-70% จะดีมาก นั่นคือแสงแดดในตอนเช้า-เที่ยงเพราะหากได้รับแสงแดด 100% ตลอดทั้งวันต้นจะแข็ง สีของดอกจะเข้มแต่ขนาดดอกจะเล็กกว่าเดิม และอาจส่งผลให้ทั้งใบและดอกไหม้ได้ แต่ถ้าหากปลูกไว้ในร่ม หรือได้รับแสงแดดน้อยดอกจะใหญ่แต่สีดอกไม่เข้ม จึงเป็นสาเหตุที่ต้องสร้างความสมดุลด้วยการได้รับแสงแดดประมาณ 60-70% สามารถหาตาข่ายมาทำเป็นหลังคาก็ได้

น้ำ

       การรดน้ำ ควรรดวันละ 1 ครั้งในตอนเช้าและควรรักษาความชื้นของดินให้พอเหมาะ ไม่แฉะและไม่แห้งมากจนเกินไป หากเป็นหน้าแล้ง ดินจะแห้งมาก ให้รดน้ำทั้งเช้า-เย็น ถ้าเป็นหน้าฝน ไม่จำเป็นต้องรดน้ำแต่ให้สังเหตุ ตรวจสอบผิวดินในกระถางด้วย เนื่องจากใบอาจร่วงลงมาปกคลุมกระถาง จนทำให้น้ำเข้าไม่ถึง เมื่อออกดอก หลีกเลี่ยงการให้น้ำที่บริเวณดอก อาจทำให้ดอกร่วงเร็วหรือเน่าได้

โป๊ยเซียน

การตัดแต่งกิ่ง

       ไม้ประดับชนิดนี้ บางต้นมีการแตกกิ่งก้านสาขามาก บางต้นเป็นลำต้นเดี่ยวไม่ค่อยแตกกิ่งสาขา ต้นที่มีกิ่งก้านสาขามากจะเป็นพุ่มทึบทำให้อากาศถ่ายเทไม่สะดวก ส่งผลให้การออกดอกน้อยหรือดอกมีขนาดเล็ก นอกจากนั้นยังเป็นแหล่งหลบซ่อนของแมลงศัตรูพืชและโรคต่าง ๆ ดังนั้น ควรตัดกิ่งออกบ้าง เพื่อให้แสงส่องเข้าถึงและอากาศถ่ายเทได้สะดวก การตัดให้ตัดชิดลำต้น ไม่ควรเหลือกิ่งตอไว้ เนื่องจากอาจทำให้มีรูปทรงไม่สวยงาม หลังจากตัดแต่งกิ่งออกให้หาปูนแดงมาทาบริเวณรอยตัด เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเชื้อรา ส่วนกิ่งที่ตัดออกสามารถนำไปขยายพันธุ์ในลำดับต่อไปได้ โป๊ยเซียนที่มีลำต้นเดี่ยวจะไม่ค่อยแตกกิ่ง ถ้าต้นสูงเมื่อโดนลมแรง ๆ ก็อาจทำให้ต้นหักได้ ควรตัดยอดไปเพื่อขยายพันธุ์เป็นต้นใหม่และปล่อยให้คนที่เหลือแต่กิ่งก้านออกมาใหม่จะดีกว่า

การให้ปุ๋ย

       สำหรับการให้ปุ๋ยต้นไม้ชนิดนี้ เมื่อปลูกเป็นเวลานานธาตุอาหารในดินก็จะลดลงเรื่อย ๆ จึงจำเป็นต้องเพิ่มธาตุอาหารหรือปุ๋ยลงไปในดิน การใส่ปุ๋ยสามารถใส่ได้ทั้งปุ๋ยอินทรีย์และปุ๋ยวิทยาศาสตร์หรือปุ๋ยเคมีก็ได้ ปุ๋ยอินทรีย์อาจเป็นปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก เช่น มูลไก่ มูลวัว มูลสุกร มูลค้างคาว เป็นต้น ปุ๋ยเหล่านี้จะทำให้ดินร่วนซุยสามารถถ่ายเทอากาศได้ดี ควรใส่เดือนละครั้ง สลับกับใส่ปุ๋ยเคมี ปุ๋ยเคมีควรใช้ปุ๋ยที่มีคุณภาพดีและควรปฏิบัติตามคำแนะนำในฉลากอย่างเคร่งครัด การให้ปุ๋ยควรให้ในช่วงเช้าและงดน้ำก่อนให้ปุ๋ย 1 วัน เพื่อกระตุ้นให้รากดูดซึมปุ๋ยมากขึ้น สำหรับการปลูกต้นใหม่ไม่แนะนำให้ใช้ปุ๋ยเคมีเพราะระบบรากยังจับตัวกับดินไม่ดีเพราะ อาจทำให้รากเกิดการฉีกขาดได้

       ขอเสริมในส่วนของการปลูกเลี้ยงทำให้ออกดอก วิธีทำให้โป๊ยเซียน ออกดอกแนะนำให้วางกระถางสูงจากพื้นประมาณ 60-70 เซนติเมตร เพื่อให้อากาศพัดผ่านก้นกระถางได้สะดวก เมื่อโป๊ยเซียนคายน้ำมากก็จะทำให้ออกดอกนั่นเอง

ทั้งหมดนี้ ก็คือ เรื่องราวที่น่าสนใจเกี่ยวกับโป๊ยเซียน ไม้ประดับที่ได้รับความนิยมในการปลูก แถมยังเป็นไม้มงคลด้วย ปลูกง่าย ดูแลรักษาไม่ยากเลย เชื่อว่าข้อมูลที่เราเอามาแชร์จะพอเป็นแนวทางให้กับทุก ๆ คนได้ และทำให้ทุกคนได้รู้จักกับพันธุ์ไม้ชนิดนี้มากขึ้น

งานวิจัยอ้างอิง Euphorbia milii (Christ Plant, Christ Thorn, Crown of Thorns, Crown-of-thorns) | North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox (ncsu.edu)