Tuesday, 17 May 2022

ต้นส้มจี๊ด ไม้ทรงพุ่มประโยชน์มากมาย ผลรสเปรี้ยวเป็นมงคล ปลูกง่ายดูแลไม่ยาก ขยายพันธุ์เร็ว

ต้นส้มจี๊ด เชื่อว่าใครหลาย ๆ คนคงเคยพบเห็นผ่านตามาแล้วบ้าง ผลของส้มจี๊ดนั้นมีคุณค่าทางเศรษฐกิจ นอกจากนั้นยังนิยมปลูกเป็นไม้ประดับใช้ตกแต่งสวน ตกแต่งบ้าน สถานที่ต่าง ๆ ด้วย การปลูกและการดูแลรักษา รวมถึงการขยายพันธุ์นั้นไม่ได้ยากอย่างที่คิดเลยแต่จะต้องเข้าใจและศึกษาวิธีการให้ละเอียดรอบคอบ นอกจากนั้นพันธุ์ไม้ชนิดนี้ยังขึ้นชื่อว่าเป็นไม้มงคล ให้ผลสุกสีส้มทองอร่าม บทความนี้เราจะพาทุกคนมาทำความรู้จักกับพันธุ์ไม้ชนิดนี้ให้มากขึ้น

ข้อมูลทั่วไป

ชื่อสามัญ: Kum quat

ชื่อวิทยาศาสตร์: Citrus japonica Thunb.

ชื่อวงศ์:  RUTACEAE

kumu quad5

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น

       ต้นส้มจี๊ดจัดเป็นไม้ทรงพุ่มที่มีความสูงประมาณ 1.5-3 เมตร ตามแนวกิ่งจะมีหนามที่แหลมคม โดยยาวประมาณ 1-3 เซนติเมตรขึ้นไป ซึ่งพันธุ์ไม้ชนิดนี้มีเขตการกระจายพันธุ์อยู่ในเอเชียตะวันตก

ใบ

       ลักษณะเป็นใบประกอบชนิดแบบลดรูปที่มีใบย่อยใบเดียว ลักษณะของใบจะเป็นรูปไข่ โคนใบแหลม ส่วนปลายใบจะแหลมเช่นเดียวกัน มีขนาดความกว้างประมาณ 2-4 เซนติเมตร และความยาว 4-7 เซนติเมตร โดยประมาณ แผ่นใบหนาเนียน ผิวใบมีสีเขียว เป็นมัน มีหูใบขนาดเล็ก  

ดอก

       การออกดอกจะเป็นลักษณะดอกเดียว แต่มักรวมตัวกันเป็นกลุ่มๆ ดอกจะมีสีขาวกลิ่นหอมแรง ออกตามซอกใบและบริเวณปลายกิ่ง กลีบเลี้ยงเป็นรูปกรวยปลายแยก 5 แฉก กลีบดอกมี 5 กลีบ ร่วงได้ง่าย เมื่อดอกบานจะมีเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.5-2.5 เซนติเมตรโดยประมาณ ดอกเพศผู้จะมีอยู่จำนวนมาก

ผล

       พันธุ์ไม้ชนิดนี้ ผล มีลักษณะเหมือนกับส้มทั่วไปแต่จะมีขนาดที่เล็กกว่า ผลมีขนาดเล็ก ทรงรีและกลม มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.5-3 เซนติเมตรโดยประมาณ ผิวของผลจะบาง มีสีเขียวและมีกลิ่นที่หอม เมื่อผลสุกจะเปลี่ยนเป็นสีส้ม เนื้อในผลจะมีรสเปรี้ยวจัด ผลภายในมีเมล็ดประมาณ 1-3 เมล็ด

ส้มจี๊ดมีประโยชน์อย่างไร

  • ส้มจี๊ดอุดมไปด้วยวิตามินซี วิตามินเอสูงและกรดอินทรีย์หลากหลายชนิดที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย
  • ด้วยความที่ผลของส้มจี๊ดมีรสเปรี้ยวจัด จึงสามารถใช้รับประทานแทนมะนาวหรือนำมาปรุงอาหารได้
  • เปลือกผลมีน้ำมันหอมระเหยสามารถใช้เป็นส่วนประกอบในการทำน้ำมันหอมระเหยได้
  • นอกจากปลูกไว้สำหรับรับประทานแล้วยังสามารถปลูกเป็นไม้ประดับได้ด้วย

       ทุกคนรู้หรือไม่ว่าส้มจี๊ดยังมีสรรพคุณทางยาสมุนไพรด้วย เพราะอุดมไปด้วยวิตามินสูง นำเอาน้ำส้มคั้นมาผสมกับเกลือเล็กน้อยจิบเป็นยาแก้ไอได้ หรือใช้เป็นยาขับเสมหะ แก้เสียงแหบ แก้เจ็บคอ เปลือกรับประทานสด ๆ ช่วยขับลมแก้ ท้องอืด แถมยังช่วยย่อยอาหารได้ด้วย

ความเชื่อเกี่ยวกับส้มจี๊ด

       คนไทยเชื้อสายจีนมีความเชื่อว่าต้นส้มจี๊ดไม้มงคลชนิดหนึ่ง จึงนิยมมอบผลของส้มจี๊ดสุกสีส้มทองอร่ามแทนของขวัญเนื่องในวันสำคัญต่าง ๆ เช่น เทศกาลตรุษจีน เนื่องจากผลของส้มจีนที่มีสีส้มทองขนาดนั้น คนไทยเชื้อสายจีนหรือชาวจีนเชื่อว่าต้นส้มจี๊ดความหมาย คือเป็นตัวแทนของทรัพย์สมบัติหรือทองคำที่มีค่า ส้มจี๊ดยังเป็นตัวแทนของความอุดมสมบูรณ์ เชื่อว่าหากปลูกต้นส้มจี๊ดไว้บริเวณบ้านเป็นการเสริมฮวงจุ้ยให้แก่บ้านอันจะนำมาซึ่งความเป็นสิริมงคลในชีวิต นิยมปลูกส้มจี๊ดแคระ ส้มจี๊ดด่าง ในกระถาง แม้กระทั่งการนำผลของส้มจี๊ดมาวางตกแต่งบนจาน ตกแต่งบนโต๊ะอาหารก็จะช่วยส่งเสริมความเป็นสิริมงคลด้วยเช่นเดียวกันทำให้เงินทองไหลมาเทมาเข้าบ้าน

2
kumu quad

การปลูกต้นส้มจี๊ด

  • อันดับแรกขอแนะนำว่าการปลูกต้นส้มจี๊ดให้ปลูกในช่วงฤดูฝนเพราะการเจริญเติบโตจะดีและมีโอกาสที่ต้นจะยืนตายน้อยกว่าด้วย เนื่องจากเป็นการป้องกันไม่ให้ต้นส้มจี๊ดขาดน้ำนั่นเอง
  • ขั้นตอนแรกในการเตรียมดินสำหรับปลูก โดยเว้นระยะห่างในการปลูกคือ 3 x 6, 3 x 3 หรือ 5 x 5 เมตร หลังจากนั้นให้ขุดหลุมลึกประมาณ 50 เซนติเมตร ความกว้างของหลุม 50 x 50 เมตร
  • เสร็จแล้วให้ผสมปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกก็ได้ในอัตราส่วน 1 : 1 เข้าด้วยกันกับดิน จากนั้นให้นำดินที่มีปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกเทกลับลงไปในหลุมดังเดิมประมาณ  2 ใน 3ของความลึก
  • ต่อมาให้นำต้นส้มจี๊ดลงไปวางในหลุม ใช้มีดกรีดถุงพลาสติกออกด้วยความระมัดระวัง อย่าให้ดินที่ห่อหุ้มรากแตกออกเด็ดขาด เมื่อนำไปวางในหลุมเสร็จแล้วให้กลบดินที่เหลือลงไปในหลุมทันที

       จากนั้นให้หาไม้มาปักไว้บริเวณโคนต้น อาจใช้เชือกปอฟางเล็ก ๆ มัดลำต้นติดไว้กับไม้ปักแต่ ไม่แนะนำให้มัดแน่นจนเกินไปเพื่อป้องกันไม่ให้ต้นล้มได้

ส้มจี๊ดมีประโยชน์อย่างไร

  • ส้มจี๊ดอุดมไปด้วยวิตามินซี วิตามินเอสูงและกรดอินทรีย์หลากหลายชนิดที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย
  • ด้วยความที่ผลของส้มจี๊ดมีรสเปรี้ยวจัด จึงสามารถใช้รับประทานแทนมะนาวหรือนำมาปรุงอาหารได้
  • เปลือกผลมีน้ำมันหอมระเหยสามารถใช้เป็นส่วนประกอบในการทำน้ำมันหอมระเหยได้
  • นอกจากปลูกไว้สำหรับรับประทานแล้วยังสามารถปลูกเป็นไม้ประดับได้ด้วย

       ทุกคนรู้หรือไม่ว่าส้มจี๊ดยังมีสรรพคุณทางยาสมุนไพรด้วย เพราะอุดมไปด้วยวิตามินสูง นำเอาน้ำส้มคั้นมาผสมกับเกลือเล็กน้อยจิบเป็นยาแก้ไอได้ หรือใช้เป็นยาขับเสมหะ แก้เสียงแหบ แก้เจ็บคอ เปลือกรับประทานสดๆ ช่วยขับลมแก้ ท้องอืด แถมยังช่วยย่อยอาหารได้ด้วย

alcohol 967509 1920

ความเชื่อเกี่ยวกับส้มจี๊ด

       คนไทยเชื้อสายจีนมีความเชื่อว่าต้นส้มจี๊ดไม้มงคลชนิดหนึ่ง จึงนิยมมอบผลของส้มจี๊ดสุกสีส้มทองอร่ามแทนของขวัญเนื่องในวันสำคัญต่าง ๆ เช่น เทศกาลตรุษจีน เนื่องจากผลของส้มจีนที่มีสีส้มทองขนาดนั้น คนไทยเชื้อสายจีนหรือชาวจีนเชื่อว่าต้นส้มจี๊ดความหมาย คือเป็นตัวแทนของทรัพย์สมบัติหรือทองคำที่มีค่า ส้มจี๊ดยังเป็นตัวแทนของความอุดมสมบูรณ์ เชื่อว่าหากปลูกต้นส้มจี๊ดไว้บริเวณบ้านเป็นการเสริมฮวงจุ้ยให้แก่บ้านอันจะนำมาซึ่งความเป็นสิริมงคลในชีวิต นิยมปลูกส้มจี๊ดแคระ ส้มจี๊ดด่าง ในกระถาง แม้กระทั่งการนำผลของส้มจี๊ดมาวางตกแต่งบนจาน ตกแต่งบนโต๊ะอาหารก็จะช่วยส่งเสริมความเป็นสิริมงคลด้วยเช่นเดียวกันทำให้เงินทองไหลมาเทมาเข้าบ้าน

การปลูกต้นส้มจี๊ด

  • อันดับแรกขอแนะนำว่าการปลูกต้นส้มจี๊ดให้ปลูกในช่วงฤดูฝนเพราะการเจริญเติบโตจะดีและมีโอกาสที่ต้นจะยืนตายน้อยกว่าด้วย เนื่องจากเป็นการป้องกันไม่ให้ต้นส้มจี๊ดขาดน้ำนั่นเอง
  • ขั้นตอนแรกในการเตรียมดินสำหรับปลูก โดยเว้นระยะห่างในการปลูกคือ 3 x 6, 3 x 3 หรือ 5 x 5 เมตร หลังจากนั้นให้ขุดหลุมลึกประมาณ 50 เซนติเมตร ความกว้างของหลุม 50 x 50 เมตร
  • เสร็จแล้วให้ผสมปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกก็ได้ในอัตราส่วน 1 : 1 เข้าด้วยกันกับดิน จากนั้นให้นำดินที่มีปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกเทกลับลงไปในหลุมดังเดิมประมาณ  2 ใน 3 ของความลึก
  • ต่อมาให้นำต้นส้มจี๊ดลงไปวางในหลุม ใช้มีดกรีดถุงพลาสติกออกด้วยความระมัดระวัง อย่าให้ดินที่ห่อหุ้มรากแตกออกเด็ดขาด เมื่อนำไปวางในหลุมเสร็จแล้วให้กลบดินที่เหลือลงไปในหลุมทันที
  • จากนั้นให้หาไม้มาปักไว้บริเวณโคนต้น อาจใช้เชือกปอฟางเล็ก ๆ มัดลำต้นติดไว้กับไม้ปักแต่ ไม่แนะนำให้มัดแน่นจนเกินไปเพื่อป้องกันไม่ให้ต้นล้มได้

การขยายพันธุ์ต้นส้มจี๊ด

       การขยายพันธุ์ต้นส้มจี๊ดสามารถทำได้หลายวิธี เช่น การเสียบกิ่ง การเพาะเมล็ด การตอนกิ่งและการติดตา ซึ่งวิธีที่ได้รับความนิยมมากที่สุดก็คือการตอนกิ่ง เนื่องจากเป็นวิธีที่สามารถเพิ่มจำนวนผลผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ การตอนกิ่งสามารถทำได้ง่าย ๆ ด้วยการเตรียมอุปกรณ์ที่ใช้ ได้แก่

  • มีดสำหรับตอนกิ่ง
  • กรรไกรตัดกิ่ง
  • พลาสติกใส
  • กาบมะพร้าว
  • เชือกพลาสติก

ขั้นตอนการตอนกิ่ง

  • เลือกกิ่งส้มจี๊ดที่แข็งแรง ปราศจากโรคและแมลงต่าง ๆ เลือกกิ่งที่ไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป จากนั้นใช้มีดตัดกิ่งควั่นกิ่งบริเวณด้านบนหรืออยู่ใต้ตาออก
  • กรีดระหว่างรอยควั่นแล้วแกะเปลือกออก เสร็จแล้วให้ขูดเนื้อเยื่อออกจนหมด การขูดให้ขูดจากยอดมาหาโคน
  • ทิ้งแผลไว้ประมาณ 10 นาที จากนั้นนำกาบมะพร้าวมาห่อหุ้ม ควรแช่กาบมะพร้าวในน้ำก่อน 1-2 คืน
  • ห่อหุ้มด้วยพลาสติกใสอีกที มัดเชือกให้แน่นทั้งด้านบนและด้านล่าง
  • เมื่อเวลาผ่านไป 25-30 วันจะมีรากขาวเกิดขึ้นในถุงพลาสติก รอจนกว่ารากจะงอกออกมาเยอะๆ ค่อยทำการตัดและนำไปปักชำในลำดับต่อไป

การดูแลรักษาต้นส้มจี๊ด

       น้ำ : วิธีดูแลต้นส้มจี๊ดใหม่ ๆ แนะนำให้รดน้ำทุกวัน หลังจากที่เห็นว่าต้นส้มจี๊ดอยู่ตัวสามารถเปลี่ยนเป็นรดน้ำ 2 สัปดาห์ต่อครั้งได้ เมื่อต้นโตเต็มที่แล้วควรให้น้ำอย่างสม่ำเสมอ หากเกษตรกรท่านไหนที่ปลูกเป็นสวนต้นส้มจี๊ดขนาดใหญ่ ปลูกจำนวนมาก อาจต้องใช้ระบบรดน้ำแบบมินิสปริง

       ปุ๋ย : ในช่วงแรก ๆ ที่มีการปลูกใหม่ ควรให้ปุ๋ยคอกก่อน ช่วงนี้ปุ๋ยเคมียังไม่สำคัญมาก จากนั้นค่อยมาเริ่มใส่ปุ๋ยเคมีด้วยสูตร 20-10-10 และ 20-11-11 เพื่อเร่งการเจริญเติบโตของต้นและใบ เมื่อเข้าเดือนที่ 4 ให้ปุ๋ยปริมาณ 20 กรัมต่อต้นแล้วค่อยเปลี่ยนมาเป็น 300-500 กรัมต่อต้น เมื่อต้นส้มอายุได้ 2 ปีเข้าสู่ปีที่ 3 ให้เปลี่ยนสลับเป็นปุ๋ยตัวกลางคือ 8-24-24 หรือ 12-24-12 การให้ปุ๋ยทุกครั้งต้องมีการวางตามแนวพุ่มไม้แนะนำไม่ให้หว่านชิดโคนเพราะอาจทำให้โคนเน่า

       การตัดกิ่ง : ต้นส้มจี๊ดมีลักษณะเป็นทรงพุ่ม ลำต้นหลักเพียงต้นเดียวจะแตกกิ่งประมาณ 3-5 กิ่ง เกษตรกรจะต้องเลือกกิ่งที่รกทึบบริเวณ ด้านล่างและกลางของต้นออก เพื่อให้แสงแดดส่องจนถึงโคนต้น นอกจากนั้นกิ่งที่อ่อนแอ มีน้ำค้างเป็นโรค ถูกแมลงทำลายให้จัดการตัดทิ้งไปได้เลย 

       สำหรับวิธีดูแลต้นส้มจี๊ดในกระถาง โดยให้ตั้งกระถางไว้ในสถานที่ที่มีแสงแดดเข้าถึง แต่ก็ไม่ควรโดนแสงแดดมากจนเกินไปเพราะต้นส้มจี๊ดชอบแสงแดดรำไร หากโดนแสงแดดมากเกินไปอาจทำให้ใบเหลือง ควรหมั่นรดน้ำอย่างสม่ำเสมอ อย่าปล่อยให้ดินแห้ง หากรากขาดน้ำอาจทำให้ต้นไม่เจริญเติบโตและตายได้ แต่ก็ไม่ควรรดน้ำจนแฉะเพราะอาจทำให้รากเน่าได้เช่นเดียวกัน

1

และนี่ก็คือเรื่องราวที่น่าสนใจเกี่ยวกับต้นส้มจี๊ดไม้มงคล ที่ได้รับความนิยมในการปลูกทั้งลงดินและในกระถาง มีประโยชน์มากมาย แถมยังเป็นผลไม้ที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจด้วย การดูแลรักษาการปลูกและการขยายพันธุ์นั้นไม่ได้ยากเลย ทั้งหมดนี้หวังว่าจะเป็นแนวทางหรือเป็นไอเดียให้กับใครหลาย ๆ คนได้ โดยเฉพาะคนที่สนใจต้องการจะปลูกพันธุ์ไม้ชนิดนี้

งานวิจัยอ้างอิง :Kumquat