Tuesday, 17 May 2022

ต้นกก วัชพืช ที่มีประโยชน์หลากหลาย มากกว่าที่คุณคิด

ต้นกก

ต้นกก หลายคนมองว่าเป็นวัชพืชสร้างความรำคาญเมื่อพบเห็น หรือจำเป็นต้องทำลายทิ้ง แต่ทุกคนรู้หรือไม่ว่าแท้จริงแล้ว กก เป็นพืชที่มีประโยชน์มากๆ แถมต้นกก สรรพคุณทางยาสมุนไพรยังมีมากมายด้วย เรียกได้ว่าไม่เชื่อก็ต้องเชื่อ วันนี้เราจะพาทุกคนมาทำความรู้กับกับ กก ให้มากขึ้น รับรองว่าทัศนคติของคุณที่มีต่อพืชชนิดนี้จะเปลี่ยนไปอย่างแน่นอน

ข้อมูลทั่วไป

ชื่อสามัญ : Umbrella plant, Flatsedge

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Cyperus involucratus Roxb.

ชื่อวงศ์ : CYPERACEAE

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้นกก รูปร่างคล้ายหญ้า แต่มีลักษณะที่แตกต่างไปจากหญ้าคือ ลำต้นตันและเป็นสามเหลี่ยมหรือสามมุม บางชนิดมีผนังกั้นแบ่งออกเป็นห้อง ๆ กาบใบชิดกันมาก สำคัญที่สุดเลยคือเกือบไม่มีลิ้นใบ บางชนิดไม่มีให้เห็นเลย ลักษณะที่โดดเด่นอีกหนึ่งประการคือ ดอกแต่ละดอกมีกาบช่อย่อยรองรับหรือห่อหุ้มเพียงอันเดียว กก พืชที่มีไหลเลื้อยไปใต้ดินจากนั้นไหลกกก็จะแตกออกเป็นลำต้นที่ตัน ในที่สุดลำต้นใต้ดินก็จะโผล่พ้นออกมาจากดิน เมื่อผ่าลำต้นออกมาดูตามแนวขวาง จะมีลักษณะสามเหลี่ยมหรือสามมุมตามที่เราได้กล่าวไปแล้วในข้างต้น ลำต้นของกกกจะไม่แตกกิ่งเหมือนกับพืชชนิดอื่น ๆ ในขณะที่ใบกกรูปร่างเหมือนกันกับใบหญ้าแต่เรียงตัวอัดแน่นเป็นสามมุมหรือสามตำแหน่ง บริเวณรอบ ๆ โคนต้น มีกาบห่อหุ้มลำต้นและไม่มีลิ้นใบ

cattail 6574926 1920
pexels em hopper 2984969

ช่อดอกของกก จะเกิดขึ้นที่ส่วนปลายของลำต้น ช่อดอกมีหลายแบบ เช่น ช่อซี่ร่ม ช่อแยกแขนง ช่อเชิงลด เป็นต้น ดอกมีขนาดเล็ก มีทั้งดอกที่สมบูรณ์เพศและไม่สมบูรณ์เพศ ดอกรวมเรียกว่าช่อดอกย่อย อาจมีดอกย่อยเพียงหนึ่งดอกหรือหลายดอก แต่ละดอกมีริ้วประดับรองรับ สำหรับกลีบดอกนั้นอาจไม่มี หรือหากมีจะเปลี่ยนรูปร่างไปเป็นขนแข็งเล็กๆ หรือเกล็ด ในดอกประกอบไปด้วยเกสรเพศผู้แยกกันอยู่ ส่วนเกสรเพศเมียมีก้านแยกเป็น 2-3 แฉก หรือบางครั้งแยกเป็น 2-3 เส้น โดยมีรังไข่อยู่เหนือกลีบดอก ภายในมีห้องเดียวและมีเมล็ดจำนวนหนึ่งเมล็ด

ภาพโดย manseok Kim จาก Pixabay

ประโยชน์ของต้นกก

ต้นกก ไม่ใช่แค่วัชพืชแต่มีประโยชน์มากมายที่ใครหลายๆ คนไม่เคยรู้มาก่อน ส่วนจะมีประโยชน์อย่างไรนั้นตามไปชมพร้อม ๆ กันเลย

  1. กก วัชพืชที่ช่วยบำบัดน้ำเสีย ช่วยปรับปรุงสมดุลแร่ธาตุในแหล่งน้ำ ทำให้น้ำมีความใสสะอาดมากขึ้น
  2. กก พืชที่มักเจริญเติบโตในแหล่งน้ำท่วมขัง จึงกลายเป็นสถานที่หลบซ่อนหรือที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำขนาดเล็ก
  3. นิยมปลูกที่สวน กระถางต้นไม้ หรือริมสระน้ำเพื่อตกแต่งให้เกิดความสวยงาม
  4. กก มีสรรพคุณทางยาสมุนไพร สามารถรักษาโรคภัยได้ ดังนี้
  • ลำต้นของ กก มีรสชาติจืดเย็น สามารถนำมาต้นดื่มเพื่อรักษาโรคท่อน้ำดีอักเสบ ช่วยขับน้ำดีออกมา
  • ใบของกกสามารถนำมาตำละเอียดแล้วนำมาพอกไว้ที่บริเวณแผล ป้องกันพยาธิบาดแผล
  • เหง้ามีรสชาติขม นำมาต้นดื่มหรือนำไปบดให้ละเอียดเป็นผงจากนั้นนำมาละลายในน้ำร้อนเพื่อดื่ม ช่วยบำรุงธาตุภายในร่างกาย
  • ดอก มีรสชาติฝาดเย็น นำมาต้นดื่ม อมไว้ ช่วยรักษาแผลภายในช่องปาก
  • ราก มีรสขมเอียน มีสรรพคุณช่วยแก้อาการช้ำใน ช่วยขับโลหิตที่เน่าเสีย

5. ต้นกกสามารถนำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นหรือเป็นสินค้า OTOP  สร้างรายได้ให้กับชุมชน เช่น นำมาทอเสื่อ ที่รองแก้ว กระเป๋า แจกัน ของที่ระลึก หมวก สมุด หมอนรองคอ พวงกุญแจ ฯลฯ ผลิตภัณฑ์จากภูมิปัญญาชาวบ้านที่สืบทอดกันมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน สร้างงาน สร้างรายได้ให้กับคนในชุมชน เช่น กลุ่มสหกรณ์จังหวัดเลย

การนำต้นกกมาแปรรูป จะมีการนำกกมาผ่าครึ่งเป็นริ้วเล็ก ๆ จากนั้นนำไปตากแดดให้แห้งประมาณ 2-3 วัน ก่อนนำมาทอมักจะนำไปย้อมสีกก ด้วยการต้มน้ำให้เดือด ใส่สีผสมตามที่ต้องการลงไปนำ กกที่เตรียมไว้มาต้มจนสีแทรกซึมเข้าไปในเนื้อ เสร็จแล้วเอาขึ้นมาตากให้แห้งอีกครั้ง จึงสามารถนำมาทอเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ได้

cyperus 670404 1920

ภาพโดย Foto-Rabe จาก Pixabay

ต้นกกมีกี่สายพันธุ์

ต้นกกมีกี่ชนิด จริง ๆ แล้ว กก คือ ไม้ล้มลุกที่มีประมาณ 4,000 ชนิด ถือว่าเยอะมาก ๆ มีการแพร่พันธุ์กระจายอยู่ทั่วทุกมุมโลก ชอบขึ้นในพื้นที่แฉะ โดยใน 46 ประเทศจัดให้พืชวงศ์ กก เป็น วัชพืช กก หลายชนิดถูกใช้เป็นอาหารสามารถรับประมาณทานได้ เช่น Scirpus toberosus, Eleocharis toberosa เป็นต้น ในประเทศไทยของเราเองสายพันธุ์ กก ที่พบได้มากที่สุด คือ

  • กกดอกดิน
  • กกกระทิง
  • กกคมบางขาว
  • กกคมบาง
  • กกคมบางเล็ก
  • กกลังกา
  • ต้นกกราชินี

ภาพโดย Dominic Alberts จาก Pixabay

cattail 2382057 1920

กกลังกา สายพันธุ์ที่ได้รับความนิยมในประเทศไทย ความสูงของลำต้นประมาณ 100-150 เซนติเมตร ลักษณะลำต้นเป็นสี่เหลี่ยมค่อนข้างกลม ต้นกกกลมมีสีเขียว ใบเป็นใบเดี่ยว แผ่ออกซ้อนกันอยู่ที่ปลายยอดของลำต้น ขอบใบเรียบ ปลายใบแหลม มีความกว้างของใบประมาณ 1 เซนติเมตรและความยาวประมาณ 18-19 เซนติเมตร แผ่นใบมีสีเขี้ยว ท้องใบสาก ในหนึ่งต้นมีใบประมาณ 15-25 ใบ โดยออกดอกเป็นช่อซี่ร่มย่อยที่บริเวณปลายกิ่ง ดอกย่อยมีขนาดเล็ก สีขาวแกมเขียว เมื่อดอกแก่จะเปลี่ยนสีเป็นสีน้ำตาลอ่อน ผลของกกลังกาเป็นผลแห้ง ผลรูปทรงรียาว หรือรูปไข่ ผลมีสีน้ำตาลเปลือกแข็ง มีเมล็ดเดียว

ต้นกกลังกา มีสรรพคุณทางยาสมุนไพรมากมาย โดยเฉพาะสรรพคุณรักษาบาดแผล แก้ช้ำใน ขับเลือดเน่าเสีย หลังคลอดบุตรสรีมีครรภ์ หากพบว่ามีอาการปวดท้องน้อยหรือตกเลือด จะใช้เหง้ามาฝนใส่เหล้า นำไปคั่วให้ได้เนื้อยาสีคล้ำ จากนั้นนำไปต้มใส่ข้าวสารประมาณ 1 กำมือ จึงนำมาทานเป็นยารักษาอาการปวดท้องน้อยและตกเลือด

ต้นกกราชินี ไม้มงคลที่ได้รับความนิยม ส่วนใหญ่จะขายกันเป็นเหง้า นิยมปลูกประดับ ปลูกในกระถาง มีความเชื่อว่าการปลูกกกสายพันธุ์นี้จะส่งเสริมให้ชีวิตมีความสุข ความเจริญ มีบริวารมากมาย ปัจจุบันกกราชินีที่ขายในกระถาง ความสูงประมาณ 40 เซนติเมตรราคาประมาณ 150 บาท หาซื้อได้ง่าย ๆ สั่งซื้อผ่านร้านค้าออนไลน์ก็ได้ สะดวกสบายไปอีกแบบ

cattail 6519350 1920
papyrus 995095 1920
papyrus 6557515 1920
cattails 6254000 1920
flower 5493331 1920
papyrus 3694827 1920

การปลูกต้นกก

  1. ขั้นตอนแรกให้เลือกพื้นที่ในการปลูกต้นกกที่เหมาะสม เลือกพื้นที่ในการปลูกที่มีน้ำขังตลอดเวลา แต่ต้องไม่ใช่น้ำที่เน่าเสีย ควรมีน้ำอยู่สม่ำเสมอประมาณ 25-30 เซนติเมตร
  2. เมื่อเลือกพื้นที่ที่ต้องการปลูกได้แล้ว ขั้นตอนต่อมาคือการเตรียมดินที่จะปลูก จากนั้นพรวนดิน จัดการหญ้าเพราะหญ้าโดยรอบคือศัตรูพืชของต้นกก ให้ทำการถางหญ้าออก การปลูกกกในพื้นที่ดังกล่าวเรียกว่า นากก
  3. ปักต้นกกลงไปในดินคล้ายกับการดำนาข้าว โดยการนำต้นกกที่จะปลูกมาตัดปลายทิ้งเหลือหัวและลำต้นไว้ประมาณ 40-50 เซนติเมตรเท่านั้น นำต้นกกมามัดรวมกันเป็นกำ แล้วนำมาแยกออกดำลงดินที่เตรียมไว้ โดยปลูกให้ห่างกันประมาณ 25-30 เซนติเมตร

การบำรุงรักษาต้นกก

หลังจากที่ปลูก กก เสร็จเรียบร้อยแล้ว ก็มาถึงขั้นตอนการบำรุงรักษา การดูแล ไม่ยากเลย อย่างแรกควรทำรั้วกั้นเพื่อป้องกันไม่ให้สัตว์ใหญ่ เช่น วัว ควาย เข้ามากินเป็นอาหาร หรือเข้ามาเหยียบย้ำ จนทำให้พืชพรรณได้รับความเสียหาย ควรใส่ปุ๋ยอย่างสม่ำเสมอ นิยมใช้มูลเป็ดหรือปลาเน่าเป็นอาหาร ฤดูกาลเก็บเกี่ยว โดยใช้ระยะเวลาประมาณ 4-5 เดือน จะสังเกตได้ว่าสีของดอกออกเป็นสีเหลือง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหน้าฝน กก จะเติบโตเต็มที่ยาวที่สุดประมาณ 140-180 เซนติเมตร

papyrus 1585236 1920

ภาพโดย DEZALB จาก Pixabay

ต้นกก ไม่ใช่แค่วัชพืช ซึ่งจากที่เราได้กล่าวไปในข้างต้น จะเห็นได้ว่า กก เป็นพืชที่มีประโยชน์มากมาย มีสรรพคุณทางยาสมุนไพร การปลูกและการดูแลไม่ยากเลย พืชที่สร้างรายได้ให้กับชุมชน สามารถนำมาแปรรูปเป็นสินค้า OTOP ส่งออกไปต่างประเทศสร้างชื่อเสียงให้กับคนไทย หรือแม้แต่การขายให้กับคนในประเทศ นิยมซื้อไปเป็นของฝาก ของที่ระลึกต่างๆ หรือใครที่สนใจปลูกเพื่อสร้างรายได้ ก็เป็นไอเดียที่ไม่เลว