Tuesday, 17 May 2022

ต้นสน ไม้แห่งความมั่นคงและกล้าหาญ

เมื่อพูดถึง ต้นสน จริง ๆ แล้วมีหลากหลายสายพันธุ์มากมายแต่คนไทยมักจะเรียกรวมกันว่า “สน” วันนี้เราจะพาทุกคนไปทำความรู้จักกับพันธุ์ไม้ชนิดนี้กับสายพันธุ์ที่ได้รับความนิยมในประเทศไทยพร้อมทั้งเรื่องราวที่น่าสนใจต่าง ๆ ที่เชื่อว่าจะมีประโยชน์ต่อผู้ที่กำลังศึกษาหาความรู้เกี่ยวกับต้นสนเป็นอย่างมาก ถ้าทุกคนอยากรู้ ก็ตามไปดูพร้อม ๆ กันเลย

ข้อมูลทั่วไป 

ชื่อสามัญ :  Australian pine, Beefwood, Common iron wood, False iron Wood, False pine, Queensland swamp oak, Sea oak, She oak, Tree Beefwood

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Casuarina equisetifolia L.

วงศ์ : ในทางพฤกษศาสตร์ได้จำแนก สน เป็นวงศ์และสกุลต่างๆ เพื่อให้เข้าใจง่ายขึ้นแต่คนไทยเรียกรวมกันว่าต้นสนเป็นหลักโดยมีชื่ออื่น ๆ มาห้อยท้าย บางครั้งก็อาจตั้งชื่อซ้ำกัน จึงทำให้เกิดการสับสน โดยต้นสนที่พบปลูกในบ้านของเราได้แก่ วงศ์ Araucariaceae  วงศ์ Cupressaceae วงศ์ Pinaceae และวงศ์ Podocarpaceae 

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

ต้น

       สน ถือได้ว่าเป็นไม้ยืนต้นชนิดหนึ่งที่มีอายุนานหลายปี ขนาดลำต้นมีตั้งแต่กลางไปจนถึงขนาดใหญ่ ลักษณะทรงพุ่มเป็นรูปกรวยแคบ ปลายแหลม ความสูงของลำต้นประมาณ 10-20 เมตร แต่บางครั้งอาจพบเห็นต้นสนหอมโตเต็มที่โดยมีความสูงได้มากกว่า 60 เมตรเลยทีเดียว เส้นผ่านศูนย์กลางมีขนาดกลาง 80 เซนติเมตร ลำต้นลักษณะเปลาตรง กิ่งชะลูดขึ้นไปทางปลายยอด กิ่งทำมุมป้านหรือตั้งฉากกับต้นและไม่เป็นระเบียบ กิ่งย้อนเป็นสีเขียวเรียวเล็กคล้ายรูปเข็มต่อกันเป็นปล้อง ๆ เปลือกลำต้นมีสีน้ำตาลปนเทาเปลือกแตกเป็นร่องตื้นมีสะเก็ดเล็ก ๆ เปลือกด้านในเป็นสีน้ำตาลแดง กระพี้สีน้ำตาลอ่อน ส่วนแก่นเป็นสีน้ำตาลแดง

ใบ

  ใบของต้นสนมีหลายแบบและเกือบทุกชนิดจะเป็นใบเขียวสดตลอดทั้งปี บางชนิดใบเปลี่ยนสีในฤดูหนาว มีเพียงไม่กี่ชนิดที่ผลัดใบ โดนใบสนมีหลายแบบบางชนิดลดรูปเป็นรูปเข็ม รูปลิ่ม หรือเป็นเกล็ด 

pexels bohemianheart tanusree 695992
pexels lumn 243945
pexels laker 6156443.jpg1

ดอกและเมล็ด

  สนจะออกดอกเป็นช่อ โดยช่อดอกมีลักษณะเป็นกลีบเรียงซ้อนกันรูปไข่หรือรูปรี ค่อนข้างไปทางกรม สำหรับเมล็ดของสนจะอยู่ในซอกเกล็ดของแต่ละอัน ช่อดอกเพศผู้กับเพศเมียอาจอยู่แยกกัน หรืออยู่บนต้นเดียวกันก็ได้

การนำไม้และยางสนไปใช้ประโยชน์ 

  ไม้สนสามารถนำมาใช้เป็นเชื้อเพลิงในการก่อไฟ หุงหาอาหารได้ สำหรับเนื้อไม้สนจะมียางที่เรียกว่าชัน เมื่อแห้งจะแข็งมากๆแต่เดิมใช้ยางสนเพื่อเป็นเชื้อเพลิง นอกจากนั้นยังมีการใช้ไม้สนสร้างเป็นอุปกรณ์ทางการช่างต่าง ๆ เช่น เครื่องลาก ล้อเลื่อนในงานก่อสร้างสมัยก่อน จนถึงเครื่องดนตรีไวโอลิน น้ำยางสนหรือชันสามารถใช้เป็นส่วนผสมของน้ำยาเพื่อรักษาเนื้อไม้หรือเคลือบผิวเฟอร์นิเจอร์ได้ด้วยไปจนถึงใช้เป็นส่วนผสมของยาแผนโบราณบางชนิดและใช้งานจิปาถะต่าง ๆ ในครัวเรือนนอกจากนั้นยังพบหลักฐานว่าใช้เป็นส่วนประกอบของเครื่องประดับตกแต่งในบางชนเผ่าได้ด้วย ยางสนที่ผ่านกระบวนการตกผลึกจะกลายเป็น อำพัน อัญมณีที่ราคาแพง 

การปลูกต้นสนในเมืองไทย

  โดยธรรมชาติแล้วสนจะขึ้นอยู่ที่อากาศหนาวเย็น เขตซีกโลกเหนือ แต่ในบ้านเราจะพบสนในแถบภูเขาสูง อย่างเช่น สนสามใบสนสองใบ เป็นต้น  สนที่ถูกนำมาใช้ในการจัดสวนตกแต่งสวน โดยทั่วไปเข้าใจว่านำพันธุ์มาจากต่างประเทศเพื่อมาเพราะปลูกและพัฒนาพันธุ์จนปรับให้เข้ากับสภาพอากาศของเมืองไทยเราได้ดี ปัจจุบันนิยมปลูกเป็นไม้หลักและใช้ไม้รองในสวน ปลูกเป็นแนวริมรั้ว ปลูกริมทางสองข้างทาง ปลูกตามทางเดิน ใช้เป็นแนวกันล้ม ตัดแต่งให้เป็นไม้พุ่ม รูปทรงต่าง ๆ หรือทำเป็นไม้แคระ ต้นสนแคระ (บอนไซ)

ต้นส้น กับสายพันธุ์ที่นิยมปลูกในประเทศไทย 

  ต้นสน 5 ชนิดที่นิยมปลูกในบ้านเรา เพื่อช่วยเพิ่มความสวยงามให้กับมุมสวน นิยมปลูกต้นสนประดับตกแต่งบ้าน ริมรั้ว ร้านค้า คาเฟ่ ฯลฯ โดยทั้ง 5 ชนิดหรือ 5 สายพันธุ์มีดังต่อไปนี้ 

pexels maria orlova 4916705
  1. สนสามร้อยยอด

  ต้นสนสายพันธุ์นี้สูงประมาณ 1.5-3 เมตร ทรงพุ่มกว้าง แผ่กิ่งก้านออกเป็นช่อยาวปลายเรียวแหลมและชี้ตั้งขึ้น ใบหนาทึบสีเขียวเข้ม ปลายกิ่งใบคล้ายเกล็ด เจริญเติบโตได้ในดินทั่วไป โดยเฉพาะดินที่มีการระบายน้ำดี ทนแล้ง ชอบแสงแดดเต็ม วันนิยมปลูกเป็นแนวริมรั้วหรือริมทางเดินในสวน 

2. สนประดิพัทธ์

  ต้นสนประดิพัทธ์ สูงประมาณ 15-35 เมตร เรือนยอดรูปพีระมิด ใบเดี่ยวรูปสามเหลี่ยม ใบมีขนาดเล็ก ยอดอ่อนสีแดง ดอกขนาดเล็ก เจริญเติบโตเร็วมาก ปลูกได้ดีในดินเค็มหรือดินปนทราย ทนต่อน้ำท่วมขังได้ดี ชอบแสงแดดตลอดทั้งวันเหมาะที่จะปลูกเป็นแนวกันลม ริมรั้ว ริมถนนสองข้างทางหรือปลูกในพื้นที่ที่ไม่ต้องดูแลรักษาอะไรมากมายนักสามารถตัดแต่งให้เป็นรูปทรงต่าง ๆ ได้ แต่สนสายพันธุ์นี้ใบจะร่วงง่าย 

roman kraft ABt2NgtHzAQ unsplash
mae mu 1J QYZHkekI unsplash

3. สนฉัตร

  ต้นสนฉัตรมีขนาดต้นที่สูงได้ถึง 60 เมตรเลยทีเดียว เมื่อต้นยังเล็ก กิ่งก้านจะแผ่ออกเป็นแผงรูปสามเหลี่ยมเป็นชั้นๆ เมื่อโตเต็มที่จะเป็นทรงพุ่ม รูปกรวย ยอดเรียวแหลม ต้นอายุน้อยใบสีเขียวอ่อน ใบแก่สีเขียวเข้ม เจริญเติบโตได้ช้า ทนแล้ง ชอบแสงแดดรำไร เลี้ยงง่าย นิยมปลูกในกระถางนำไปวางประดับตกแต่งสร้างความโดดเด่นให้กับมุมสวนหรือมุมบ้าน  

4. สนหางกระรอก 

  ต้นสูงประมาณ 1 เมตร ทรงพุ่มรูปกรวยแผ่กิ่งก้านออกเป็นชั้น ๆ ใบอ่อนช้อย ก้านใบแผ่ออกแล้วทิ้งตัวลงที่ปลายกิ่ง ใบรูปเข็มปลายแหลม สีเขียวปนเทา ออกเวียนสลับและชี้รอบกิ่ง เจริญเติบโตได้ช้า ปลูกได้ในดินทั่วไป ทนแล้งดี ชอบแสงแดดเหมาะที่จะปลูกในกระถางประดับตกแต่งมุมบ้านหรือมุมสวน 

5. สนมังกรไทย

  ต้นขนาดกลางสูงประมาณ 5-10 เมตร ทรงพุ่มแผ่กว้างกิ่งบิดเวียนรอบต้น ใบคล้ายเกล็ดที่เรียงซ้อนกัน ใบเขียวเข้มไปจนถึงเขียวอมเหลือง ปลูกในดินทั่วไป ทนอากาศร้อนได้ดี แต่ไม่ทนต่อน้ำท่วมขังแฉะ นิยมใช้ปลูกประดับตกแต่งสวนให้ดูสวยงาม 

  เชื่อว่าหลาย ๆ ท่านในที่นี้อาจจะเคยได้ยินเกี่ยวกับต้นสนหอมมาก่อน โดยต้นไม้ชนิดนี้มีถิ่นกำเนิดมาจากประเทศฮอลแลนด์และได้กระจายพันธุ์ปลูกตามประเทศต่าง ๆ ในเขตร้อนทั่วไป รวมถึงประเทศไทยของเราก็ได้รับความนิยมในการปลูกด้วย ถูกนำเข้ามาปลูกและขยายพันธุ์นานมากแล้วจนหลายคนก็เข้าใจผิดคิดว่าเป็นไม้ของประเทศไทยไปโดยปริยายเลย  ลักษณะเฉพาะตัวของสนหอมคือใบจะสดอยู่บนต้นแล้วจะมีกลิ่นที่หอมเฉพาะตัวเป็นเอกลักษณ์ เมื่อถูกลมพัดแรง กลิ่นหอมจะโชยเข้าจมูกคนที่อยู่ใกล้ ๆ ประมาณ 1-2 เมตร หอมชื่นใจ คล้ายกับกลิ่นมะนาวผสมกลิ่นตะไคร้สด ยิ่งถ้าเด็ดใบมาขยี้ดมจะได้กลิ่นที่แรงขึ้น 

  อีกหนึ่งสายพันธุ์ที่เราไม่ได้กล่าวถึง ก็คือ ต้นสนบลู ซึ่งก็ได้รับความนิยมปลูกในประเทศไทยเช่นเดียวกัน เพราะเป็นสายพันธุ์ที่ชอบแสงแดดจัดและสามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินที่ร่วน ดินที่ระบายน้ำได้ดี ทนแล้ง ชอบน้ำปานกลาง สนบลูมีถิ่นกำเนิดมาจากทางตะวันตกของทวีปอเมริกา ลำต้นตั้งตรงสูงประมาณ 2-10 เมตร เปลือกลำต้นมีสีน้ำตาลเข้มจนเกือบดำ ใบเดี่ยวเรียงเวียนสลับรูปใบเรียวยาว ปลายใบแหลม ใบสีเขียวบนสีน้ำเงินเหลือบสีเทาที่ยอดอ่อน 

  อีกหนึ่งสายพันธุ์ที่ได้รับความนิยมและจะไม่พูดถึงไม่ได้เลยก็คือต้นสนมังกรเป็นไม้ยืนต้นลักษณะรูปทรงพีระมิด ความสูงประมาณ 3-12 เมตรลำต้นสีน้ำตาลเข้ม ใบสีเขียวเข้มเป็นต้นสนชนิดไม่ผลัดใบสามารถขึ้นได้ดีในดินทั่วไป ชอบความชื้นปานกลางชอบแสงแดดเต็มวันนิยมปลูกเป็นไม้ในการจัดตกแต่งสวน ปลูกตามแนวถนน การดูแลรักษาไม่ยาก

ทั้งหมดนี้ ก็คือ เรื่องราวที่น่าสนใจเกี่ยวกับ ต้นสน พันธุ์ไม้หลากหลายชนิด หลากหลายสายพันธุ์ ได้รับความนิยมในการปลูกใช้ประดับตกแต่งสวน ตกแต่งสถานที่ต่างๆ ทำให้ดูสวยงามสร้างความร่มรื่นและนิยมปลูกในกระถางเพื่อใช้ตกแต่งตามมุมบ้าน มุมสวน แถมเนื้อไม้ยังมีประโยชน์หลากหลายด้วย ปลูกง่ายดูแลรักษาไม่ยากเลย

งานวิจัยอ้างอิง Pine – Wikipedia