Tuesday, 17 May 2022

ต้นบัวสวรรค์ ไม้ยืนต้น ความหมายดี มีสรรพคุณทางยาสมุนไพร ใครคิดจะปลูก ง่ายนิดเดียว

ต้นบัวสวรรค์

ต้นบัวสวรรค์ มีถิ่นกำเนิดมาจากตะวันออกกลาง แอฟริกาตะวันออก โคลัมเบีย คอสตาริกาและปานามา ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นประเทศในเขตร้อนชื้นใกล้เส้นศูนย์สูตร ดังนั้น การนำพันธุ์ไม้ชนิดนี้มาปลูกในประเทศไทยของเรา จึงไม่ใช่เรื่องที่ยากเลยและสามารถเจริญเติบโตได้ดี เนื่องจากเข้ากับสภาพอากาศของบ้านเราได้ ต้นบัวสวรรค์ความเชื่อเป็นอย่างไร ปลูกยังไง ดูแลยากไหม วันนี้เราจะพาทุกคนไปทำความรู้จักกับพันธุ์ไม้ชนิดนี้ให้มากขึ้น

ข้อมูลทั่วไป

ชื่อสามัญ: Gustavia, Gutzlaffia

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Gustavia gracillima Miers

วงศ์ : LECYTHIDACEAE

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ต้น

       บัวสวรรค์เป็นไม้ยืนต้นชนิดหนึ่ง ต้นบัวสวรรค์ ความสูงประมาณ 4-8 เมตร รอบลำต้นกว้างประมาณ 30 เซนติเมตร หรือประมาณ 1 ฟุต ลำต้นอาจจะใหญ่กว่านี้ขึ้นอยู่กับสภาพภูมิอากาศและท้องถิ่นที่ปลูก บัวสวรรค์เป็นไม้ยืนต้นชนิดไม่ผลัดใบเรือนยอด รูปไข่หรือทรงกลม ทรงพุ่มแน่นทึบ เปลือกของต้นจะมีสีน้ำตาลมีปุ่มปมรอบ ๆ ลำต้น ผิวหยาบขรุขระ

ใบ

       สำหรับใบลักษณะเป็นใบเดี่ยวรูปหอก ออกเวียนเรียงสลับเป็นกระจุกที่บริเวณปลายกิ่ง ขอบใบลักษณะเป็นคลื่น ปลายแหลมยาวคล้ายหาง โคนสอบ ผิวใบมันมีสีเขียว ไม่ผลัดใบ ขนาดใบกว้างประมาณ 5-8 เซนติเมตรและยาว 13-25 เซนติเมตร

ดอก

       ดอกของบัวสวรรค์ กลีบดอกจะหนาซ้อนเหลื่อมกัน บัวสวรรค์ออกดอกตามซอกใบ ใกล้กับบริเวณยอด สีของดอก คือ สีชมพูอ่อน กลีบดอกประกอบไปด้วย 8-9 กลีบ ลักษณะค่อนข้างกลม ขอบกลีบหยักเป็นคลื่น งอ ปลายกลีบมีสีเข้มกว่าโคนกลีบเมื่อดอกบานเต็มที่จะมีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 7-10 เซนติเมตร มีเส้นเกสรจำนวนมากอยู่ตรงกลาง ดอกคล้ายดอกบัวหลวงแต่จะใหญ่กว่าและสวยมากกว่า ดอกบานมักซ่อนอยู่ภายในทรงพุ่มถ้าไม่สังเกตให้ดีก็จะไม่พบดอกที่กำลังบาน ส่วนใหญ่แล้วจะรู้ว่าต้นออกดอก ก็ต่อเมื่อเห็นกลีบดอกที่ร่วงลงพื้นแล้ว เมื่อดอกและเกสรร่วงจะเหลือแต่ด้านในที่เป็นฝักสีเขียว น้ำหวานของดอกนั้นหวานมากๆ แถมมีกลิ่นหอมช่วงกลางวัน ดอกบานแล้วร่วงภายใน 1-2 วัน ฤดูกาลในการออกดอกคือช่วงฤดูฝนตั้งแต่เดือนมิถุนายนจนถึงเดือนตุลาคม

ผล

       ผลบัวสวรรค์คล้ายรูประฆังคว่ำ ขนาด 3-4 เซนติเมตร เนื้อกลมคล้ายลูกข่าง ปลายผลตัดแบน ผลอ่อนมีสีเขียว เมื่อผลแก่จะมีสีน้ำตาลอมเขียว ผลมีผิวขรุขระไม่เรียบ ภายในผลมีเนื้อสีเหลืองและมีเมล็ดประมาณ 3 เมล็ด

ต้นบัวสวรรค์

เมล็ด

       เมล็ดบัวสวรรค์จะมีสีดำเกลี้ยงเป็นมันรูปไข่เบี้ยว ที่ขั้วผลจะมีเนื้อสีเหลืองติดอยู่กว้าง 1.2-2 เซนติเมตร ยาว 1.5-2 เซนติเมตร

ความเชื่อเกี่ยวกับต้นบัวสวรรค์

       เมล็ดบัวสวรรค์จะมีสีดำเกลี้ยงเป็นมันรูปไข่เบี้ยว ที่ขั้วผลจะมีเนื้อสีเหลืองติดอยู่กว้าง 1.2-2 เซนติเมตร ยาว 1.5-2 เซนติเมตรบัวสวรรค์ ความเชื่อของคนไทยเป็นอย่างไร บัวสวรรค์ ความหมายดีมีมงคลเพราะบัว คือ ดอกไม้ที่ใช้ในการบูชาพระพุทธเจ้า ดอกบัวในหลักธรรมทางพุทธศาสนายังเปรียบมนุษย์เหมือนบัว 4 เหล่า คือ อุคฆฏิตัญญู, วิปจิตัญญู, เนยยะ, ปทปรมะ  มีความเชื่อว่าหากบ้านไหนปลูกไม้พุ่มหรือไม้ยืนต้นชนิดนี้ไว้จะช่วยส่งเสริมความเป็นสิริมงคลให้แก่เจ้าของบ้าน คนในบ้านหรือผู้ปลูก นอกจากนั้นยังมีความเชื่ออีกว่าควรปลูกไว้ทางทิศตะวันออกหรือทิศตะวันตก

ความหมายและความเชื่อเกี่ยวกับต้นบัวสวรรค์

       อย่างที่ทุกคนทราบกันดีว่า “บัว” คือ สัญลักษณ์ทางพุทธศาสนา ต้นบัวสวรรค์ความหมายนั้นดี ต้นบัวสวรรค์ไม้มงคลที่ได้รับความนิยมในการปลูก บัวที่โผล่พ้นน้ำเบ่งบานสวยงาม ถือเป็นไม้มงคลในหลักพระพุทธศาสนา โดยตามหลักของพระพุทธศาสนา แบ่งบุคคลออกเป็น 4 จำพวกหรือใช้เปรียบเปรยบุคคลเป็นบัว 4 เหล่า ได้แก่

  1. อุคฆฏิตัญญู เปรียบเสมือนดอกบัวที่อยู่พ้นน้ำ คือ บุคคลที่มีสติปัญญา เฉลียวฉลาด เมื่อฟังธรรมสามารถรู้และเข้าใจได้แบบฉับพลัน
  2. วิปจิตัญญู เปรียบเหมือนดอกบัวที่อยู่ปริ่มน้ำ ซึ่งจะบานในวันถัดไป หมายถึง คนที่มีสติปัญญาปานกลาง เมื่อฟังธรรมและพิจารณา ฝึกอบรม ฝึกฝนเพิ่มเติมสามารถรู้และเข้าใจได้ในไม่ช้า
  3. เนยยะ เปรียบเหมือนดอกบัวที่อยู่ใต้น้ำ ซึ่งจะค่อย ๆ โผล่พ้นน้ำขึ้นมาเบ่งบานในสักวันหนึ่ง หมายถึง คนที่มีสติปัญญาน้อยเมื่อได้ฟังธรรมแล้วได้ฝึกฝนเพิ่มเติมอยู่เสมอมีความขยันหมั่นเพียรในการเรียนรู้อย่างไม่ย่อท้อจะสามารถรับรู้และเข้าใจได้ในวันข้างหน้า
  4. ปทปรมะ เปรียบเหมือนกับดอกบัวที่อยู่ใต้โคลนตมมีแต่จะตกเป็นอาหารเต่า ปลา ไม่มีโอกาสได้พ้นน้ำ หมายถึงบุคคลที่ได้สติปัญญา ไม่ฟังธรรม ไม่เข้าใจความหมาย ขาดการศรัทธา ไร้ซึ่งความหมั่นเพียรและความพยายาม

จะเห็นได้ว่าพันธุ์ไม้ชนิดนี้เป็นไม้มงคลที่ได้รับความนิยมในการปลูกและคนไทยเชื่อว่าหากปลูกไว้บริเวณบ้านจะช่วยส่งเสริมความเป็นสิริมงคลให้กับผู้ปลูก นอกจากนั้นยังเชื่อว่าบัวสวรรค์ควรปลูกไว้ในทิศตะวันออกหรือทิศตะวันตก

สายพันธุ์ของบัวสวรรค์

       บัวสวรรค์ส่วนใหญ่แล้วที่เราพบเห็นได้ทั่วไปก็คือสายพันธุ์ที่มีดอกสีชมพู โดยบัวสวรรค์สีชมพูนิยมปลูกสร้างความสวยงามแต่ก็ยังมีอีกสายพันธุ์หนึ่งที่เรียกว่า “บัวสวรรค์ดอกขาว”  โดยบัวสวรรค์ดอกขาว จากรายงานข่าวผู้ขายกิ่งตอนได้บอกว่าเกิดจากการนำเอาเมล็ดของบัวสวรรค์ชนิดดอกสีชมพูไปเพาะเป็นต้นกล้าแล้วนำไปปลูกเลี้ยงจำนวนหลายต้น เมื่อต้นโตมีดอกแต่ปรากฏว่าบางต้นดอกกลายเป็นสีขาวซึ่งแตกต่างจากพันธุ์ดั้งเดิมอย่างเห็นได้ชัดเจนและที่สำคัญก็คือดอกจะมีกลิ่นหอมอ่อนๆด้วยถือเป็นเรื่องที่แปลกมาก เชื่อว่าบัวสวรรค์สายพันธุ์ใหม่นี้เกิดจากการกลายพันธุ์อย่างแน่นอน จึงได้ขยายพันธุ์ปลูกทดสอบอยู่หลายครั้ง จนไม่มีการกลายพันธุ์หรือเปลี่ยนแปลง จึงตั้งชื่อว่าบัวสวรรค์ดอกขาว

       บัวสวรรค์ดอกขาวมีลักษณะทางพฤกษศาสตร์เหมือนกับบัวสวรรค์ชนิดของดอกสีชมพูเกือบทุกอย่างมีต้นสูง 1.5-3 เมตรโดยแตกกิ่งก้านออกเป็นพุ่มหนาแน่น ใบเดี่ยวออกเรียงสลับ รูปใบหอก โคนใบสอบ ปลายใบแหลม ดอกออกเป็นดอกเดี่ยวตามซอกใบใกล้ปลายยอดมีกลีบดอก 7-9 กลีบ เนื้อกลีบหนาสีขาวหรือมีสีนวล ดอกมีกลิ่นหอมอ่อนๆ เมื่อบานจะมีขนาดใหญ่กว่าดอกบัวสวรรค์ชนิดดอกสีชมพูอย่างเห็นได้ชัดเจนเลย โดยมีจำนวนเกสรมากและออกดอกได้ตลอดทั้งปี ส่วนผลคล้ายลูกข่างมีเมล็ด การขยายพันธุ์สามารถทำได้ด้วยการเพาะเมล็ดและตอนกิ่ง

ต้นบัวสวรรค์ปลูกพันธุ์ไม้ชนิดนี้มีดีอย่างไร

  • อย่างแรกเลยต้นบัวสวรรค์เป็นพันธุ์ไม้ที่หอม แถมยังดูแลง่าย ทนต่อสภาพแวดล้อม มีความแข็งแรง ดูแลไม่ยาก ต้นไม้ที่ได้รับความนิยมในการปลูกประดับบ้าน
  • บัวสวรรค์ พันธุ์ไม้ชนิดนี้ใบจะไม่ค่อยร่วง ใบหนาทึบเหมาะกับการปลูกเพื่อความร่มรื่น ใช้เป็นร่มเงาสามารถพักผ่อนหย่อนคลาย สร้างทัศนียภาพที่ดีและสถานที่ให้ร่มรื่น เย็นสบาย น่าอยู่
  • สำหรับดอก นอกจากสวยแล้วยังมีกลิ่นหอมชื่นใจดอกคล้ายดอกบัว เมื่อดอกโรยจะมีผลคล้ายฝักบัวอีกด้วย กลิ่นของดอกนั้นจะหอมอ่อนๆ เหมือนดอกบัว
  • ลำต้นมีความแข็งแรง ทนทาน นิยมนำไปใช้สำหรับงานก่อสร้างส่วนเยื่อไม้นั้นใช้ทำด้าย

ประโยชน์และสรรพคุณของบัวสวรรค์

     บัวสวรรค์ ถือเป็นไม้ประดับที่มีใบเขียวตลอดทั้งปี แม้จะไม่ใช่ไม้ยืนต้นที่สูงสามารถสร้างร่มเงาได้ดีเท่าที่ควร แต่ก็เป็นไม้พุ่มที่ให้ความสวยงาม ใบเขียว ดอกสวย มีกลิ่นหอมอ่อนๆ บัวสวรรค์ สรรพคุณทางยาสมุนไพรก็มี น้ำจากก้านดอกอ่อนหากนำไปหมักแล้วกลั่นนำมารับประทานมีสรรพคุณทางยาสมุนไพรช่วยบำรุงโลหิตและบำรุงธาตุ ลำต้นสามารถใช้ได้ดีในงานก่อสร้างหรือใช้ทำฟืนหุงหาอาหารเช่นเดียวกัน ชาวอินเดียแดงมีการนำใบมาต้มทำยาแก้พิษจากการถูกธนูพิษยิงและแก้พิษ ไข้แก้หวัด  รู้หรือไม่ว่าบัวสวรรค์นั้นเป็นต้นไม้ประจำของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี

สรรพคุณทางยาสมุนไพรของต้นบัวสวรรค์

       ทุกคนรู้หรือไม่ว่าบัวสวรรค์เป็นพันธุ์ไม้ที่นอกจากให้ความสวยงามและมีกลิ่นหอมของดอกที่น่าชื่นชมแล้วยังมีสรรพคุณทางยาสมุนไพรอีกด้วย ชาวอินเดียแดงจะใช้ใบนำมาต้มทำเป็นยาแก้พิษจากการถูกธนูพิษยิงหรือแก้พิษไข้ แก้ไข้หวัดต่าง ๆ สำหรับน้ำจากก้านดอกนิยมนำไปหมักแล้วการรับประทานช่วยบำรุงโลหิตและบำรุงธาตุ

การปลูกต้นบัวสวรรค์

       บัวสวรรค์นั้นสามารถปลูกได้ทุกพื้นที่ ต้นบัวสวรรค์ปลูกในกระถางหรือปลูกลงดินก็ได้ สามารถปลูกได้ในดินทั่วไป เจริญเติบโตได้ดีทนต่อสภาพแวดล้อม การปลูกบัวสวรรค์จะนิยมปลูกโดยวิธีการตอนกิ่งและการปักชำหรือเพาะเมล็ด โดยใช้เมล็ดจากธรรมชาติ แต่เมล็ดของบัวสวรรค์จะต้องเป็นเมล็ดที่มีน้ำหนักและมีขนาดใหญ่ และด้วยความที่เมล็ดบัวสวรรค์มีขนาดใหญ่และค่อนข้างหนัก จึงไม่สามารถกระจายออกไปได้ในอากาศหรือปลิวออกไปได้ไกลในบริเวณกว้าง ดังนั้น จึงจะร่วงอยู่ใต้ลำต้นและงอกขึ้นมาใหม่เมื่อเมล็ดเน่า การเพาะเมล็ดใช้เวลานานถึง 5 ปีกว่าที่ต้นจะออกดอกให้ชื่นชม ซึ่งหากปลูกด้วยการตอนกิ่งหรือการปักชำจะได้ผลผลิตที่รวดเร็วกว่า

การดูแลต้นบัวสวรรค์

       พันธุ์ไม้ชนิดนี้ชอบแสงแดดจัดหรือแสงแดดรำไรก็ได้ ควรปลูกในที่โล่งแจ้งหรือสถานที่ที่มีอากาศถ่ายเท มีแสงแดดเข้าถึงจะช่วยให้ต้นบัวสวรรค์สามารถเจริญเติบโตได้ดี สำหรับการรดน้ำควรรดน้ำทั้งเช้าและเย็นสำหรับการปลูกในระยะแรก แต่ให้ยกเว้นการรดน้ำในช่วงฤดูฝนเพราะบัวสวรรค์ชอบน้ำปานกลางจนถึงมาก แต่ถ้ามากไปก็ไม่ดี รากอาจเน่าได้ บัวสวรรค์ชอบสภาพดินที่สามารถระบายน้ำได้ดีอย่างเช่นดินร่วนหรือดินร่วนปนทราย

ต้นบัวสวรรค์

ข้อแนะนำในการปลูกต้นบัวสวรรค์

       สำหรับข้อแนะนำในการปลูกต้นบัวสวรรค์การ การสังเกตบัวสวรรค์ออกดอกจะต้องสังเกตการร่วงของใบเพราะดอกของบัวสวรรค์จะออกใต้พุ่ม ทำให้สังเกตเห็นได้ไม่ค่อยชัดเจน ถ้าไม่สังเกตให้ดีก็จะไม่เห็นดอกบัวสวรรค์เลย

ราคาของต้นบัวสวรรค์

       ปัจจุบันบัวสวรรค์มักจะขายในกระถาง ราคาที่ขายขึ้นอยู่กับความสูงหรืออายุของต้น หากเป็นต้นบัวสวรรค์ที่มีอายุประมาณ 4 -12 เดือน ราคาเริ่มต้นที่ประมาณ 200 บาทต่อต้น ยิ่งต้นบัวสวรรค์มีความสูง หรือมีอายุมากราคาก็อาจพุ่งสูงขึ้นตามไปด้วย

       สำหรับคนที่กำลังศึกษาเรื่องราวเกี่ยวกับต้นบัวสวรรค์ ทั้งหมดนี้ เราก็หวังว่าจะเป็นข้อมูลที่มีประโยชน์กับทุกๆ คนไม่ว่าจะเป็นข้อมูลทั่วไป ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ การปลูก การดูแลรักษา การขยายพันธุ์ รวมทั้งประโยชน์ของพันธุ์ไม้ชนิดนี้ไปจนถึงราคา บัวสวรรค์ พันธุ์ไม้ชนิดนี้ปลูกง่าย ดูแลรักษาไม่ยากสามารถเจริญเติบโตได้ดีเข้ากับสภาพอากาศในประเทศไทยของเราได้ บัวสวรรค์ นอกจากจะนิยมปลูกประดับสวน ตกแต่งบ้านหรือปลูกเพื่อให้ร่มเงา ไปจนถึงการใช้ประโยชน์จากเนื้อไม้แล้ว ยังมีสรรพคุณทางยาสมุนไพรอีกด้วย หนำซ้ำยังถือได้ว่าเป็นพันธุ์ไม้มงคลชนิดหนึ่งด้วย

ต้นบัวสวรรค์

มาถึงตรงนี้แล้วเชื่อว่าทุกคนคงหายสงสัยว่าทำไม ต้นบัวสวรรค์ ถึงเป็นพันธุ์ไม้ที่ได้รับความนิยมในการปลูก สำหรับคนที่สนใจสั่งซื้อก็สามารถหาซื้อได้ง่าย ๆ เลยตามร้านขายพันธุ์ไม้ทั่วไปหรือจะสั่งซื้อผ่านช่องทางออนไลน์ก็ได้แต่ก็ต้องเลือกแหล่งขายเว็บไซต์ออนไลน์หรือร้านค้าออนไลน์ที่เชื่อถือได้เท่านั้น การแพ็คต้นไม้เพื่อจัดส่งต้องดี มีคุณภาพ เพื่อให้ได้พันธุ์ไม้ที่มีความสมบูรณ์ กิ่งไม่หัก รากไม่ได้รับความเสียหาย จะทำให้ต้นไม้มีโอกาสรอดและสามารถเจริญเติบโตได้ดี

งานวิจัยอ้างอิง Gustavia gracillima species page – THAILAND NATURE PROJECT